IRDK

Ju thoni "Ashkali "? Unë e merrja për "Egjyptian"!

foto

Data e publikimit: 20.05.2013-03:42 AM

Marcel Cortiades

Në këtë kthesë shekujsh, ku aq vizione tashmë të fiksuara janë vënë në dyshim, veçanërisht në pejsazhin njerëzor të botës, do të mund të na lindë e drejta për të pyetur nëse është e mundur të "zbulohej" në Europë një minoritet prej rreth 500 mijë njerëzish .
   Në fakt kjo gjë është berë e mundur përmes zbulimit që na dha kriza jugosllave për të ditur se ç"është një minoritet kombëtar apo nëse ekziston një përcaktim i vetëm i këtij nocioni. Këto ngjarje të trishtueshme na sollën në dritën e aktualitetit gadishullin e Ballkanit dhe stimulojnë reflektimin në këtë fushë. Paradoksalisht, ndërkohë që mendimi unik i shtypit rimerrte refrenin e ndërlikimit të papëlqyeshëm të minoriteteve të pakapshme e risillte në modë fjalën e asnjeë gjinie të "ballkanizimit " refleksioni tregon se është pak a shumë gjithmonë e mundur të paraqiten grupet etnike si INVENTA MBYLLUR[1] megjithëse një paraqitje e tillë ngjall mjaft diskutime nisur nga fakti se numri i grupeve ndryshon nga një burim në tjetrin. Cështjet që shkaktojnë grindje janë të lidhura me mënyrën e trajtimit:
  - grupet jo shumë të mëdha e për pasojë të pashikueshëm, por që nganjëherë janë autoktonë – në këtë rast bëhet fjalë për minoritet ponktuale të përqëndruar në një ose dy fshatra siç është rasti i KAJNASIT të Boboshticës së Drenovës afër Korçës apo ai i RUSNAK të RUSKI KERESTUR në Vojvodinë apo ata të banorëve të TRIESENBERGUT  në Lihtenshein.
  - grupe të tjera pa gjuhë të veçantë, por të konsideruar si pjesë e veçantë perkundër popullsisë mbizotërues ndaj  tyre  (në këtë rast bëhet fjalë për "kasta" në kuptimin e gjërë të fjalës) e që sjell në vëmendje raportin gjuhë-identitet – rasti i Egjptianëve për të cilën bën fjalë ky kontribut i yni .

  • grupet e emigrantëve jo shumë të hershëm.
  • grupet te cilat, sipas disa burimeve janë të dallueshëm njëri nga tjetri e që sipas disa burimeve të tjera përbëjnë vetëm një trup të vetëm ...(grupe me shumë emërtesa apo grupe të ngjashme afërsisht). Megjithë mosmarrveshjen  është mundur të kenë një gjuhë të përbashket.

   Pikërisht në konteksin e luftës në DARDANI, KOSOVO[2], KOSOVA apo KOSOVIE ku Europa filloj të dëgjojë të flitet për ASHKALI, Egjyptianë, Evgjitët, Jevgj e të tjera grupe të perzierë pak a shumë me Romët apo Ciganët. Le të kuptojmë se grupe të përzier pak a shumë me Romë dhe Ciganë sikundërse dhe Gitanët (ky term zbatohet në botën spanjo). Ne e kështu e për rrjedhojë të flitej për Gitan të Jugosllavisë është njëlloj si të flasësh për marinarët peshkatarë bretonë të Sicilisë (Bretonët krahinë e në Veri – Perëndim të Francës).
   Por konfuzioni i gazetarëvë për përdorimin e këtyre termave tash së fundinështë rehatur nga një përkthim fallsospektakular i titullit të një filmi të njohur do të shpjerë nga detyrimi dhe fjalorët për rishikimin e kollonave të tyre meqënese gazetarët nga ana e tyre as që e çojnë në mend rishikimin e termave që ata përdorin. Në kësi rastesh , edhe pse duket se fjalët Rrom dhe tsigan bashkohen pjesërisht (i pari duke mos qenë politikish korrekt me të dytin) lidhja relatore me emrat e tjerë të përmendur më sipër nuk ka qenë shpesh ekspicite. Është pikërisht rasti për ta bërë e për ta shtruar si çështje e mëposhtme ka një popull ballkanik i quajtur ne Shqipëri me emrin Jevgj  në Jugoslllavi e Maqedoni me emrin Ashkali dhe në Greqqisht – Kuptoi.

Origjina e Demografia

Nga kujtesa e njerëzve "Ashkali" në Jugosllavi janë përcaktuar si një entitet i quajtur  Ashkali[3] i ndryshem nga entiteti  Rom megjthëse fshatarët të quajturit lokalë me injorancën dhe indiferencen e tyre i ngatërronin me Romet me te njjëjtën etiketë atë të "cigani" në Serbo-Kroacisht  dhe me termin magjyp në shqip. Në Bullgari ata janë të përqëndruar në krahinën e Madan (Rhodopes)e i quajnë Agupei apo Agyupci. Disa intelektualë të paktë Evgjite të Jugosllavisë filluan që të bëhen ti dëgjohet zëri i tyre në vitet 80 sikur të ishin me origjinë nga Egjypti pohim që sipas tyre vinte nga goja e prinderve të tyre e dëgjuar qysh në fëmijërinë e tyre, (baballarët) ky term është dy kuptimsh pasi nënkupton gjithashtu autoritetet zakonore, varianti i dytë bën fjalë për ardhjen e tyre nga Misiri (jena ardh pe Misiri) variant që mohohej termi Misir ose ato nënkuptonin me Misir emrin e ndonjë qyteti lindor.
   Më vonë ata do të zbulonin se behej fjalë për "Misir" Egjypt në turqisht gjë e cila do tu konfirmonte etimologjine e fjalës magjyp (< m + egjiptian: ref:  serbokroatisht jedjup <
Aneksionismi  Rrom—shkaqet.
Liderët rroms të acaruar nga këto deklarata kanë replikuar për kundërvënes në evidencë se Ashkalis qenë shpikur me qëllim uljen e numrit të romëve e në këtë mënyrë është zbatuar parrrulla 'perça e sundo". Këto liderë ishin të pushtuar nga mendimi i përqindjeve të caktuara gjë e cila shpinte drejt ngjitjes shoqërore e kolektive por njëkohësisht shumë manipulive.
   Në fakt kuptohet mosbesueshmeria e lidërve Rrom përballë daljes në "exnihilo" përballe një identiteti të ri në skenën politike (por jo ama në jëtën e përditshme kur ato bashkëjetonin qysh prej shumë shekujsh) kur dihen tentativat e manipulimit nga ana e Beogradit. Kështu në një intervistë në Spiegel (15 tetor 1990) Milosheviçi deklaronte se më shumë se gjysma e shqiptarëve të Kosovës janë në fakt Egjyptianë të fshehur si dhe të detyruar  nën presionin shqiptar për të hequr dorë nga autoriteti i tyre[4]. Ndërkohë e pastra e mustifikatorëve të mëdhenj nuk është të shprehë fabula por të marrë  fakte reale dhe të punojë në mënyrë të tillë që ai të perfitoj . Kjo është ajo që ka bërë Milosheviçi, kur ai ka dashur të përfitojë për egzistencën efektive të Egjiptianëve në Ballkan për të ulur jo numrin e Rromn-ve por atë të shqipëtarëve  duke fryrë numrin e Ashkalis.
   Bota e shkencës nuk e merrte shumë seriozisht këtë etnogjenezë rrufe, por zbulimi kohët e fundit në Biblotekën e Vatikanit të dokumenteve që tenton  të pohojë idenë që Egjiptianet kanë ardhur në Maqedoni rreth viteve 306-337 në formën e 150 000 këmbësorëvesi dhe 150 000 kavaherë  (Pulton 1995:142)[5] e që bën të mundur të evolojnë mendimet. Elementët e tjerë që shkojnë në favor të kësaj tezecitohen përmes Duijzinqs:- zbulimi i varreve egjyptiane në malet e Stogovo-s (Maqedoni) pranë një humnere magnezi ku sipas gojëdhenave, Egjiptianët do të kishin punuar aty si skllave; ikona të tipit "copte" (baltë e pjekur) do të qenë zbuluar në krahinë : banakë të vegjël Egjyptianë të shpërndarë përgjatë rrugës Via Ignacia (nga Durrësi në Kostadinopojë) si dhe së fundmi festat e Egjiptijaneve, të paktën në Maqedoni janë Shën Naumi dhe Shën Athanasi, perlatë të Aleksandrisë të shek IV. Duket se prezenca e kësaj popullsie vjen pra nga periudha e Aleksandrisë por që periudha e popullimit të madh është bërë në shek IV  siç e pohoi historiani Poulton. Në fakt migrimi i madh "copte" do të qe drejtuar drejt Azisë së Vogël dhe Ballkanit sepse aty ekzistonte tashmë një popullsi Egjiptiane në sajë të cilës numrat e personave të lidhur në këtë migrim e dinin që do të gjenin atje një pritje si dhe kushte egzili korrekte.
   Ajo që është e pamohueshme është fakti se martesat mes Rroms-ve dhe Ashkali-ve janë relativisht më të shumta se ato mes Rroms-ve e shqiptareve gjë që bën të mundur që të ekzistojnë  një numër familjesh mikse (kur gruaja është me origjinë Ashkalika, ajo mëson sistematikisht gjuhën "le romani") e në këtë mënyrë një lidhje e fortë ruhet përmes këtyre lidhjeve. Pavarsisht gjithçkaje që thamë gjithmonë ka ekzistuar një farë diference ndërmjet Roms-ve dhe Egjiptianëve ku secili prej këtyre 2 grupeve ndjen një lloj neverie për martesën e djalit të tyre me një bashkshorte të grupit tjetër. Aq më tepër ku secili prej këtyre dy grupeve ndjehet i lënduar mjaft kur ngatërrohet me grupin tjetër. Natyrisht ju takon elitës së dy popullsive në fjalë që ti nënshtrohen një afrimi mes tyre duke bërë të mundur në këtë mënyrë forcimin e solidaritetit në një kuadër më të gjërë të kombeve pa territore kompakte të Europës.

Konstituimi i shoqatave egjiptiane

Rreth viteve 90 të shekullit  XX janë shtuar në Jugosllavi shoqatat e egjiptianëve (Egipcani) më pas Ballkano-Egjiptiane si dhe ato shqiptaro-egjiptiane për shqiptarofilët, ku si karakteristikë dalluese e tyre njihet ajo e zënkave mes personave e që në fund të fundit lënë të kuptohet se në çdo çast bëhet fjalë për etni të ndryshme e mjaft të qarta.
   Në mënyrë paradoksale, shoqatat që kanë marrë emrin e Ashkalive kanë qenë nga të fundit që kanë mundur të konstituohen dhe kjo nisur nga fakti se ky term i vetmi i pohuar prej shekujsh bën që Ashkali-të më pak të shkolluar, fshatarët si dhe artizanët, të mos ndjeheshin si të mirë përfaqsuar nga lëvizje me pohim etnik. Kjo gjë ka nisur pikërisht nga maqedonia (nga qytetet e Ohrit dhe Strugës ). Në vitin 1990 Nazim Arifi krijonte të parën shoqatë egjptiane të Ohrit me 4000 antarë.
   Në të njëjtin vit ato vendosën raporte me ambasadorin e Egjptit në Beograd në atë mënyrë sa që ja arritën të financoheshin prej këtij vendi ndërtimin e një xhamie për Evgjitet e Ohrit. Në vitin 1991 ata ja dolën të publikonin një përmbledhje me legjendat, tregimet e zakonet e tyre të quajtur "Narodni prikazni predanija i obicai".
   Qënia para kohe e tyre në raport me Roms-it Pohohet nga fakti se Roms-it Gurbets të Mitrovicës i quajnë ato ARLIURA[6] (nga turq yerli= autoktonësedentarë në vend të fjalës Ashkali, term i përdorur nga Roms-it e tjerë më nga Jugu) gjë që provon se Gurbets-it i kanë gjetur aty në krahinë (të quajturit Rroms Meçkars  të Shqipërisë qendrore e asaj Jugore ju japin të njëjtin emër nën formën e Rlie-ve).

Rrënjët e identitetit të tyre

Disa vëzhgues të huaj e kanë kompletuar daljen e këtij  identiteti të ri si një strategji të disa tsigane-ve për të marrë vjedhurazi termin <> i lidhur me emrin  "Tsigan" Në realitet fjala "tsigane" (cigani, magjyp[7])nënkupton njëkohësisht Rroms-it dhe Ashkalitë. Përkundër kësaj që thamë nuk ka fjalë "Stigma" të lidhur me fjalën "Rromsë"por në të kundërt përderisa artikulohet nën efektin e vullnetit titist të emancipimit në kuadrin e termit të famshëm "bashkim –vllazërimit”. Mënyra më e mirë për tu tërhequr nga fjala "Stigma" do të kishtë qe përshtatej me termin "Rroms" të mbështëteshin në grumbullin politik të akumuluar prej shekujsh. Të mbështetur tek kërkesat e origjinës egjiptiane do të shpinte termin "tsigane" në variantin dialektor të serbo-kroatishtes=egjpti,Gopti ,Gipteri (). Nën këtë optikë, sa i takon termiit Ashkalis  s`bën gjë tjetër veçse pohon emërtesën Magjup. Në këtë mënyrë ngjan që ballkano-egjiptianët të cilët janë afirmuar si të tillë e akoma më shumë si Askalis,ti jene nenshtruar nje  ndjenje te thelle identiteti,dhe jo me oportunizmi të çfarëdoshëm politik.

Në fakt, këta vëshgues të huaj nuk  arrijnë të dalin nga tuneli sipas të cilit "Rroms" është thjesht formulim politikisht korrekt për fjalën "tsigan" gjë të gabuar vazhdimin e analizës së tyre[8].
   Në Ballkan, Ashkalis-ët e Dardanisë e të Maqedonisë[9] nuk janë të veçuar e ngjan që Evgjitët apo Jevgj-it () e Sqipërisë të jenë të lidhur me ta njëlloj si Kupto-it e Thracës (të ripagëzuar nga gjendja civile Greke si "Mahomedan" njëlloj si Aigupsit e Bullgarisë si dhe Kipt-et e Turqisë[10]. Kronologjia e mbërritjes së tyre mund të shpjegonte emërtimin e më pastajmë të Rroms-ve si "Egjiptianë"shumë vite pas ardhjes e instalimit të këtyre Egjiptiano-Ashkali-ve, fshatarët e Azisë së Vogël do të kishin parë të mbërrinin nga i njëjti drejtim, klane të huaja e do të kishin reaguar për emërtesën Egjptianë e nga ku termat serbo-kroate të përmendur më lart që ngjasojnë me termat "Firauni, Gypsie, Gitanos" etj të përdorur jashtë vendeve të Ballkanit. Duke konstatuar se ky identitet është më shumë përfaqsues identiteti për arsye të presgjit të madh që gëzonte Egjipti i asaj epoke si dhe të motiveve politike (konfliktet islamo-kristiane) sesa origjina e vërtetë indiane Rroms-it do të kishin integruar këtë origjinë me kartëvizitën e tyre të fshehur gjer në zbulimin e rrënjëve  të tyre të vërteta nëpërmjet krahasimit gjuhësor të fundit të shekullit XVIII elementë të ndryshëm të lënë të mendosh se harresa nuk ka qenë asnjëherë e plotë.
   Në fakt "evgjitërit e Shqipërisë kanë disa terma argonik specifik nga të cilët 6 fjalë të huazuara nga Rroms-it . Gjithashtu ato kanë një kuriozitet të shquar- formula " aspi tchotehe" (pusho po dëgjojmë ) mund të ofrohej me formulën e "copteve " aspe=langue=gjuhë si dhe djadje=ihuaj, armik. Në fakt ajo që i karakterizon të folurit e tyre është vjetërsia e gjuhës si dhe melodia, ata e pëlqejnë që ti theksojnë këto karakteristika duke bërë shaka. Integrimi i fortë i Ashkali-ve të Dardanisë në botën shqiptare është i qartë jetonqyshprej pranimit të "Kanunit " (e drejta zakonore malsorëve shqiptarë) gjer në angazhimin e tyre prane UCK si guzhinerë mekanikë etj. Disa Ashkali kanë vdekur në luftime. Në Klinë një familje Ashkali ja dha vilën për të instaluar aty shtabin e zonës. Sapo zbuluan tanket serbe i bënë shkrumb e hi shtëpitë e tyre.
   Konfuzioni i termave Ashkali e Rroms i marrë si euferizëm i fjalës "tsigane" i kalon kufijtë jugosllave përderisa i takojnë dhe Shqipërisë. Disa shembuj mund të përmenden: Një vëshguese hungareze qe dërguar në vitin 1944 në Tiranë nga Qendra Europiane për të hetuar situatën e Rroms-ve, nga ana e filantropit milorder SOROS për të hetuar situatën e Rroms-ve. Megjithatë disa takime me përgjegjsit e Rroms-ve dhe jevgjitëve të Shqipërisë të cilët nga ana e tyre ja kishin ekspozuar qartësisht situatën, ajo injorizonte në raportin e saj me anen e saj që ajo e quante "kulti narcistik" siç shprehej Frojdi për "diferencën e vogël" mes këtyre dy minoriteteve.
  Ajo ja lejoi vetes që të asimilonte evgjitët me MaqyarCiganyah të Hungarisë,Rrom hungarezë me origjinë të vjetër ardhjeje e që kanë harruar gjuhën "rromani" si rezultat i presekutimit të shek XVIII pra të perceptuar si tsiganë të mirë hungarezë të vlefshëm si dhe integruar mjaft mirë me Rroms-it Olah Ciganiah të Hungarisë, Rroms të ardhur më vonë në Hungari e që flisnin një "romani" shumë të mirë- pra të perceptuar si të huaj jo të integruar  mirë.
   Në realitet praktikisht që të gjithë Rroms-it si dhe shumica e evgjitëve ishin mjaft mirë të integruar  në shoqërinë shqiptare nën një rrjet të gjerë miqësi e fqinjësi të mirë (megjithëse prej disa vitesh vërehet një lloj degradimi sa i takon stafit shoqëror i cili vjen si rezultat i vështirësive ekonomike ) ku theka e jo të integruarve duhej kërkuar tek disa Evgjtës. Në regjimin e Enver Hoxhës vetëm jevgjitërit mund të takoheshin në rrugë si lypsar ndërkohë që rroms-it e kanë filluar këtë zanat pas viteve 90 dhe kjo më shumë në Greqi se në Shqipëri. Përveç kësaj një numër i madh Evgjtërish ishte totalisht i pashikueshëm e punonte në ushtri nëpër ministrira, spektakle e asgjë nuk mund të zbulonte identitetin e tyre nëse nuk  e shprehnin atë ose nëse nuk ja u njihje familjet e tyre.
   Një tjetër shembull mjaft i trishtueshëm është i lidhur  pazgjithmërisht me "piramidat financiare" që sollën një mjerim për ekonominë shqiptare. Por njëra prej tyre qe ngritur prej  një Evgjite, znj. Maksude Kalemi e ashtuquajtura "Sudja" emër që ajo i dha piramidës së saj. Një gazetar francez e shpjegoi këtë gjë me ndërmjetësinë lokale bëri të mundur një artikull në gazetën "Le Monde" të 4 Janarit të mëparshëm, duke ironizuar me anën e "Njerëzve të udhëtimit" e ilustruar përmes një karikature ku rrinin ngjitur duart lakmitarë të fallxheshës me kështjellat prej letre, rulote të Rroms të grupit Sinto si dhe simbole të tjera raciste. Të interesuarve që protestonin gazetari në fjalë iu përgjigj që atyre ju mungonte humori. Lajmi erdhi në Tiranë përmes shtypit Francez dhe disa javë me vonë Rroms-it e marrë në qafë prej piramidave e që po protestonin ndaj tyre, këto rromë u shqepën në dru nga turma e indinjuar e cila po i shihte këto"mashtruese të shquara" të ankoheshin për fatin e tyre. Kohë më para tashmë konfuzioni kishte mbizotëruar rreth kësaj çështje duke fillluar me kujtimet konfuze të Margaret Hasluckut në vitet 30(kjo udhëtare Angleze e cila s`dinte as shqip as "rromani" (gjuha e rromëve) ka mbetur për një kohë të gjatë një burim i cituar shpesh, tek një artikull i E.Hoxhës vetë "Të varfërit u bënë të pasur " ku në përgjigje të sulmeve raciste të kryeministrit M.Hehu në adresë të rromëve tentoi 20 vjet më vonë të rehabilitonte këto të fundit. Por dhe ky rehabilitim është mjaft kurioz në vend që ai thërriste me njërin nga emrat që ata mbanin, por i thirri ato me emrin Jevg duke besuar në këtë mënyrë se bëhej fjalë për një euforizëm por përkundër këtij lloj arsyetimi ai fliste për Rroms-it dhe jo për Egjiptianët pasi ai e mohon origjinën e tij  egjiptiane, i bën ato me origjinë nga India e spjegon në këtë mënyrë dashurinë e tij për muzikën indiane.

Persekutimet ndaj Evgjitëve dhe Ashkalive

   Shqipëria para luftës s`qe aspak e dashur me të varfërit, tek të cilët bënin pjesë shumica e Evgjitëve, por në këtë rast s`bëhet fjalë për persekutimin në kuptimin e plotë. Në Jugosllavi e njëjta gjë, Ashkalitë s`qenë aspak të keqtrajtuar të lënë secili në hall të tyre si shumica e qytetarëve. Pas vdekjes se Titos situata do të ndryshonte rrënjësisht sepse ata filluan të shndërrohen si epiqendër e racistëve serbë nisur nga fakti se ata shiheshin si tsiganët shqiptar – 2 stigma tepër të rënda për tu përballuar me paga në lek. Veç kësaj përmbysja e situatës në 1999 një farë numri ekstremistësh shqiptarë partizan të purifikimit etnik filluan të bëjnë të ndrydhen Ashkalitë me të njëjtën mënyrë me Rromsit duke u nisur thjesht nga takti se të pashkolluarit i ngatërrojnë të dy termat në një të vetëm "magjyp" dhe siç duhet të pashkolluarit shfrytëzohen prej ekstremistëve në veprimet e tyre. E në këtë mënyrë një popullsi e vlerësuar prej 60 000 vetash në fillim të 1999 (sidomos në Pejë,Gjakovë, Prizren, Prishtinë e rrethinat e saj, Ferizaj vetëm 2800 nga 8500 shtëpi i kanë rezistuar djegjes e shkatrrimit të tyre. Shumë vrasje kanë ndodhur për gjatë kësaj periudhe ku ajo e Skënderajt mbete më spektakolarja ku u vranë në natën e 8 e 9 Nëntorit 2000 Ashkali të cilët UNHCR kish mund ti bindte për ru kthyer. Kjo barbari raciste s`pushoi për gjatë gjthë vitet 2000 duke mohuarnë këtë mënyrë kontributin e Ashkalive në çështjen shqiptare. Shihet qartë që pika e përbashkët kryesore në mes Ashkalive dhe Rromsve s`është as kombëtare as kulturore por fakti i të qenit viktima të ngjashme presekutimi.

Tabela e mëposhtme vë në dukje diferencat mes dy grupeve sa i takon Dardanisë

Endonym                          Ashkali                                  Rroma             

 

Egjiptianët

Romët

Origjina                     

Egjipti (?)                

India (qyteti Kannauj )

Mbërritja në Ballkan 

Shek IV (?)

Burrat vetëm më pas të martuar me vendase 

shek 13-14

familje të plota

Lëvizjet 

Stacionar 

Migracion historik

Gjuha e shtëpisë 

Shqipja

Rromani

Emri në Shqipen e Kosovës          

magjup

Magjup

Emri në Shqip, e Dukagjinit

magjup

Gabel

Feja 

të gjithë muslimanë, ish të krishterë 

myslimanë në mazhorance

Festa kryesore 

Shën Naumi Shën Athanasi, Bibia 

Shën Gjergji (6maji)  Bibia për ortodoksët

Vendbanimi

në qytete(qendër) Fshatra 

qytete (periferi) fshatre , lagje mikse

Numri mesatar i familjeve

 8,3 persona

6.1 person  çdo vater

Shkollimi 

shumë i ulët 

i përzier

Profesione bujqësore

të shpeshta

të rralla

Profesione muzikore 

mesatar

mjaft i pranishëm

Pozicioni tradicional i  kovaçit 

në këmbë

i ulur në tokë

Përqaqesimi politik

situatë emergjente

minimale dhe fiktive

Letërsia 

aktualisht asgjë

mjaft e zhvilluar

Oraturë??

Shumë pak

shumë e pasur

Arte

sidomos muzikore 

 të gjitha artet

Masmedia

asnjë

situatë emergjente

Pozicioni gjatë konfliktit

më shumë pro 

në favor të statukuese

Pjesmarje ne Uck

Po

Jo

Shikohet se diferenca ndërmjet këtyre kombësive pa territore të përcaktuara është e qartë për çdo njeri që do të hedhë një minimum vëmendje. Megjithatë dëgjojmë akoma të pohohen të pavërteta të tipit Ashkalitë e flasin "rromani" në shtëpi një luneast serb në Janar të 2001 gabim i bërë si rezultat i leximit të ndonjë vepre jo të miirë të studiuar dhe jo si rezultat i vëzhgimit (i bërë nga ana e Vukanoviçit 1983)
   Përmbysjet e ndodhura vitet e fundit kanë qenë një shkak që ashkalitë të afirmoheshin ose si të tillë për më të moderuarit ose si egjiptianë për më intuziastët. Që të dy realitete duke mos arritur të shprehin në fund të fundit veçse 2 vizione, një lokale dhe një tradicionale, ndërsa vizioni i dytë ai intelektual i politizuar,por  i të njëjtit identitet. Jane konfliktet e mëtejshme të personave ndërmjet grupeve që i kanë përdorur këto dy emërtesa si të tilla të përdorura nga grupet e ndryshme. Është për tu nënvizuar se Ashkalitë e Ferizajt/ Urosevac kanë dalë mbarë në pohimin e tyre përmes disa intelektualëve[1] të rinj të vendosur për të mbrojtur identitetin e tyre si dhe njohjen nga ana e autoriteteve shqiptare-gjë e cila nuk po kalon pa sulme të ashpra nga ana e Rromsve proserbë të ardhur  nga jashtë (Serbia, Maqedonia, diaspora e Gjermanisë). Megjithatë kjo do të vërehet në ushtrimin e të drejtës për tu përcaktuar lirisht dhe jo nëpërmjet aneksimit të grupit të tyre në minoritet"rromani" që do të nënshkruajë ekuilibrin etnik në Ballkan.

Aneksi I

Poema e mëposhtme "Cili jam Unë" shprehen ngatrresat që janë në mes Ashkalive të thjeshtë të Prizrenit përballë çështjeve të reja të identitetit me të cilët ai përballohet:

                 Më kërkojnë se cili jam unë

                 S`di se çfarë tu them

                 Në shtëpi flas gjuhën shqipe

                 Vetëm se nuk jam shqiptar

                  Thonë se jam Egjiptian

                  Vetëm se nga egjipti s`kemi as gjuhë , as zakone

                 Cili jam unë dhe unë pyes veten

                  Miqtë e mi jjanë përgjithsisht "rroms"

                  Por ne nuk jemi "rroms"

                  Martesën e bejme si ato

                  E sidomos gjithashtu me ato 

                  Vetëm se nuk dimë gjuhën e tyre

                 Gjyshi im as gjyshi i gjyshit tim

                 Nuk e dinin njëlloj si unë.



[1] Përbërsja fetare (islami, shënimet e Kuranit etj) është diçka e afirmuar prej tyre dhe maskon aspektet e tjera mund të jetë si rezultat i mungesës së një gjuhe të pastër, pak a shumë si gitanët e pakulturuar të Spanjës të cilët mungesën e identitetit gjuhësor e forcojnë përmes forcimit të identitetit fetar pentecotizmi.


[1] Ndrërkohë që në 1995 Ballkano-Egjiptianët e Shqipërisë (Evgjitët) zbuluan kryengritjen e çifutëve ato sëbashku me homologët e Maqedonisë hodhën idenë e rilindjes së gjuhës etnike e për këtë vendosën të thërrasin një Kongres që do të zgjidhte gjuhën egjptiane demotike, "copte" apo "mupane". Ngjarjet e mëpastajme e hodhën në tokë këtë projekt, por që shumë liderë kanë qarkulluar me kartëvizitat e tyre të shkruara me alfabetin "copte" me një vlerë të lartë simbolike dhe emrat e shoqatave të tyre : Piramida, Nefreta etj



Komento